รักษาปวดสะโพก นครปฐมปวดสะโพกตรงไหน บอกได้เกือบครึ่งแล้วว่าคุณกำลังเป็นอะไร

คำว่าปวดสะโพกครอบคลุมหลายต้นเหตุที่อยู่คนละชั้นกัน กลุ่มแรกคือตัวข้อสะโพกเอง ซึ่งมักปวดที่ขาหนีบและสะโพกด้านหน้า กลุ่มที่สองคือเอ็นกล้ามเนื้อสะโพกด้านข้าง และถุงน้ำรอบปุ่มกระดูก ซึ่งปวดตรงด้านข้างตะโพกและกดแล้วเจ็บ กลุ่มที่สามคือกล้ามเนื้อก้น กล้ามเนื้อสะโพกชั้นลึก และข้อต่อกระเบนเหน็บ ซึ่งปวดที่ก้นด้านหลัง และกลุ่มที่สี่คืออาการที่จริง ๆ แล้วร้าวมาจากกระดูกสันหลังส่วนเอว ตำแหน่งที่ปวดจึงเป็นข้อมูลชิ้นแรกที่แพทย์ใช้แยกกลุ่ม ก่อนจะตรวจร่างกายและใช้ภาพถ่ายทางการแพทย์ยืนยัน

ต่างกันมาก ปวดขาหนีบและสะโพกด้านหน้ามักเป็นความเจ็บลึกที่ชี้จุดไม่ถูก ต้องใช้อุ้งมือกุมไว้ และมักแย่ลงเวลาหมุนขาเข้าใน ลุกจากเก้าอี้เตี้ย หรือก้มใส่ถุงเท้า ซึ่งชี้ไปที่ตัวข้อสะโพกเอง ส่วนปวดด้านข้างตะโพกจะชี้จุดได้ชัดตรงปุ่มกระดูกที่คลำได้ กดแล้วเจ็บจี๊ด นอนตะแคงทับข้างนั้นไม่ได้ และเจ็บเวลายืนลงน้ำหนักขาเดียวหรือขึ้นบันได ซึ่งมักมาจากเอ็นสะโพกด้านข้างและถุงน้ำรอบปุ่มกระดูก แนวทางดูแลของสองกลุ่มนี้คนละแบบ จึงต้องแยกให้ออกก่อน

ในช่วงหนึ่งถึงสองสัปดาห์แรกที่ยังไม่มีสัญญาณอันตราย สิ่งที่ทำได้เองคือลดกิจกรรมที่กระตุ้นอาการโดยตรง เช่น เลี่ยงการนอนตะแคงทับข้างที่เจ็บโดยใช้หมอนคั่นระหว่างเข่า เลี่ยงการยืนพักน้ำหนักลงขาข้างเดียว เลี่ยงนั่งไขว่ห้างและนั่งเก้าอี้เตี้ย ปรับระยะเดินให้สั้นลงแต่บ่อยขึ้นแทนการเดินยาวครั้งเดียว และค่อย ๆ ฝึกกล้ามเนื้อสะโพกด้านข้างและก้นให้แข็งแรงขึ้น ถ้าทำแล้วสองสัปดาห์ยังไม่ดีขึ้น หรืออาการรบกวนการนอน ควรมาให้แพทย์ตรวจแยกต้นเหตุ เพราะการบริหารผิดกลุ่มอาจทำให้อาการแย่ลงได้

อาการเจ็บจี๊ด ๆ เป็นพัก ๆ ส่วนใหญ่มาจากเอ็นหรือกล้ามเนื้อที่ถูกใช้งานเกิน หรือจากเส้นประสาทที่ถูกกดเบียดเป็นจังหวะ ตัวมันเองมักไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน แต่สิ่งที่ต้องดูคือบริบทรอบข้าง ถ้าเจ็บจี๊ดร่วมกับขาอ่อนแรง ชาเป็นแนว ปวดตอนกลางคืนจนตื่นทั้งที่ไม่ได้ขยับ น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ มีไข้ หรือเกิดหลังล้ม ควรได้รับการตรวจโดยเร็ว เพราะกลุ่มนี้ต้องแยกภาวะที่จริงจังกว่าออกไปก่อน

ต้องตรวจ การที่ยังพอเดินได้ไม่ได้แปลว่ากระดูกไม่ร้าว ผู้สูงอายุที่มีมวลกระดูกบางสามารถมีรอยร้าวของกระดูกสะโพกได้จากการล้มเบา ๆ และบางรายเดินกะเผลกต่อได้อีกหลายวันก่อนกระดูกจะเคลื่อน ที่สำคัญคือรอยร้าวบางแบบยังไม่เห็นในเอกซเรย์ครั้งแรก ถ้าหลังล้มแล้วปวดขาหนีบ ลงน้ำหนักแล้วเจ็บ หมุนขาแล้วเจ็บ หรือเดินได้ไม่เหมือนเดิม ควรพบแพทย์เพื่อตรวจและพิจารณาการตรวจภาพเพิ่มเติม และถ้าลงน้ำหนักไม่ได้เลย ขาข้างนั้นสั้นลงหรือบิดออก ให้ไปโรงพยาบาลทันที

ไม่จำเป็นต้องหยุดทั้งหมดในทุกกรณี แต่ต้องหยุดเพิ่มระยะทันที ปวดสะโพกในนักวิ่งส่วนใหญ่มาจากภาระที่เพิ่มเร็วเกินกว่าที่เอ็นและกล้ามเนื้อจะปรับตัวทัน แนวทางที่ปลอดภัยคือลดระยะและความเร็วลงจนวิ่งได้โดยไม่เจ็บระหว่างวิ่ง และไม่ปวดมากขึ้นในวันถัดมา แล้วค่อยเพิ่มทีละน้อย ร่วมกับฝึกกล้ามเนื้อสะโพกด้านข้างและก้น อย่างไรก็ตาม ถ้าปวดขาหนีบลึก ๆ ที่แย่ลงเรื่อย ๆ ปวดตอนพักหรือตอนกลางคืน หรือปวดจนต้องเดินกะเผลก ควรหยุดวิ่งและมาตรวจก่อน เพราะต้องแยกภาวะกระดูกล้าจากการใช้งานหนักออกไปด้วย

การตรวจเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกายเสมอ ได้แก่ ดูท่าเดิน ตรวจองศาการเคลื่อนไหวของสะโพก คลำหาจุดกดเจ็บ ทดสอบกำลังกล้ามเนื้อสะโพกด้านข้างและก้น และทดสอบเฉพาะจุดเพื่อแยกว่าอาการมาจากในข้อ นอกข้อ หรือร้าวมาจากหลัง ส่วนการตรวจภาพจะเลือกตามข้อบ่งชี้ ไม่ใช่ทุกคนต้องเอกซเรย์ แต่มีเอกซเรย์เมื่อสงสัยปัญหาที่ตัวกระดูกหรือข้อ เช่น มีประวัติล้ม อายุมาก หรือปวดขาหนีบร่วมกับข้อฝืด ส่วนอัลตราซาวด์ประเมินข้อช่วยดูเอ็นและถุงน้ำรอบสะโพกได้ในบางกรณี

ควรมาตรวจโดยไม่รอถ้าปวดต่อเนื่องเกินสองถึงสามสัปดาห์ทั้งที่พักแล้ว ปวดจนนอนตะแคงไม่ได้หรือตื่นกลางดึก เดินได้ระยะสั้นลงเรื่อย ๆ ขาข้างนั้นอ่อนแรงหรือรู้สึกทรุด ใส่ถุงเท้าตัดเล็บเท้าลำบากขึ้นชัดเจน หรือปวดเกิดขึ้นหลังลื่นล้ม และต้องไปโรงพยาบาลทันทีถ้าลงน้ำหนักไม่ได้เลยหลังล้ม ขาสั้นลงหรือบิดผิดรูป สะโพกบวมแดงร้อนร่วมกับมีไข้ ขาอ่อนแรงเฉียบพลัน หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ร่วมกับชารอบก้น