ปวดสะโพกร้าวลงขา นครปฐมปวดลึกในก้น ร้าวลงขา ขาชา ชาปลายเท้า ต้องรู้ก่อนว่าต้นตออยู่ที่หลังหรือที่สะโพก

ต้นเหตุที่พบบ่อยที่สุดมีสองกลุ่ม กลุ่มแรกคือรากประสาทบริเวณกระดูกสันหลังส่วนเอวถูกกดทับ ซึ่งมักมาจากหมอนรองกระดูกเคลื่อนหรือโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ กลุ่มที่สองคือกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท หรือ Piriformis Syndrome ที่เส้นประสาทถูกรบกวนตรงบริเวณก้น นอกจากนี้ยังมีข้อสะโพกเสื่อม ข้อต่อกระเบนเหน็บอักเสบ และเอ็นสะโพกด้านนอกอักเสบ ที่ทำให้ปวดร้าวลงขาได้คล้ายกัน แต่ละแบบใช้แนวทางดูแลไม่เหมือนกัน จึงต้องตรวจร่างกายและประเมินก่อน ไม่ควรเดาเอง

ส่วนใหญ่ดีขึ้นได้เอง งานวิจัยเกี่ยวกับอาการปวดร้าวลงขาจากรากประสาทรายงานว่า คนจำนวนมากอาการทุเลาลงชัดเจนภายใน 6 ถึง 12 สัปดาห์ แต่ก็มีอีกส่วนหนึ่งราวหนึ่งในสามที่ยังมีอาการเหลืออยู่นานเกินหนึ่งปี ตัวเลขนี้ต่างกันในแต่ละคนและขึ้นกับต้นเหตุ ถ้าอาการยังไม่ดีขึ้นเลยหลังดูแลตัวเอง 2 ถึง 3 สัปดาห์ ปวดจนนอนไม่หลับ หรือมีอาการชาและอ่อนแรงร่วมด้วย ไม่ควรรอต่อ ควรให้แพทย์ตรวจว่าต้นเหตุอยู่ตรงไหน

ยาแก้ปวดและยาลดการอักเสบช่วยคุมอาการให้ขยับได้ในช่วงที่ปวดมาก แต่ยาไม่ได้แก้ที่ต้นเหตุว่าเส้นประสาทถูกกดจากอะไร การซื้อยาแก้ปวดกินเองต่อเนื่องหลายสัปดาห์มีความเสี่ยงต่อกระเพาะอาหารและไต โดยเฉพาะในผู้สูงอายุและผู้มีโรคประจำตัว ยาชนิดใดเหมาะกับใครต้องให้แพทย์เป็นผู้พิจารณาหลังตรวจ และไม่ควรหยุดยาที่แพทย์สั่งไว้เองโดยไม่ปรึกษา

ต้องแยกก่อนว่าเดินไม่ได้เพราะปวดมากจนไม่กล้าลงน้ำหนัก หรือเดินไม่ได้เพราะขาไม่มีแรงจริง ถ้าเป็นอย่างหลัง เช่น กระดกข้อเท้าไม่ขึ้น ปลายเท้าตก เขย่งไม่ได้ หรือขาอ่อนแรงมากขึ้นเรื่อย ๆ ถือเป็นภาวะที่ต้องได้รับการตรวจโดยเร็ว ไม่ควรรอดูอาการต่อ และหากมีอาการควบคุมการขับถ่ายไม่ได้หรือชารอบก้นร่วมด้วย ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ส่วนใหญ่ไม่ใช่ อาการปวดสะโพกร้าวลงขาเกือบทั้งหมดมาจากเส้นประสาท กล้ามเนื้อ และข้อต่อ แต่มีลักษณะบางอย่างที่แพทย์ใช้เป็นสัญญาณให้ตรวจเพิ่ม เช่น ปวดตอนกลางคืนจนตื่นทั้งที่ไม่ได้ขยับ น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ มีไข้เรื้อรัง เคยมีประวัติมะเร็งมาก่อน หรือปวดที่ไม่สัมพันธ์กับท่าทางเลย ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง ควรมาให้แพทย์ตรวจเพื่อความสบายใจ การตรวจให้รู้เร็วดีกว่านั่งกังวลอยู่กับข้อมูลในอินเทอร์เน็ต

ทำได้ แต่ต้องเลือกให้ตรงกับต้นเหตุ ท่ายืดที่คนนิยมทำตามคลิปอย่างการก้มแตะปลายเท้า หรือยืดกล้ามเนื้อหลังต้นขาแรง ๆ อาจดึงรั้งเส้นประสาทที่กำลังอักเสบจนอาการหนักขึ้นได้ หลักง่าย ๆ ที่ใช้ได้กับทุกคนคือ ระหว่างและหลังบริหาร อาการที่ร้าวลงขาควรถอยกลับขึ้นมาใกล้ก้นหรือหลังมากขึ้น ถ้าอาการกลับวิ่งลงไปไกลกว่าเดิม ชามากขึ้น หรืออ่อนแรงมากขึ้น ให้หยุดทันทีและมาให้แพทย์ประเมินก่อน

ไม่ใช่ทุกคน การตรวจร่างกายอย่างละเอียดร่วมกับประวัติอาการบอกได้มากกว่าที่หลายคนคิด ภาพถ่ายทางรังสีมีประโยชน์เมื่อผลตรวจไม่ชัดเจน อาการไม่ตอบสนองตามที่ควร มีอาการชาหรืออ่อนแรงชัดเจน หรือกำลังพิจารณาแนวทางที่ต้องอาศัยความแม่นยำของตำแหน่งรอยโรค แพทย์จะอธิบายเหตุผลก่อนทุกครั้งว่าทำไมต้องส่งตรวจ และตรวจแล้วจะเปลี่ยนแผนการดูแลอย่างไร

อาการปวดสะโพกร้าวลงขาระหว่างตั้งครรภ์พบได้บ่อย เพราะน้ำหนักที่เพิ่มขึ้น การเปลี่ยนแนวของกระดูกเชิงกราน และฮอร์โมนที่ทำให้เอ็นรอบข้อต่อหย่อนตัว ส่วนใหญ่ดูแลได้ด้วยการปรับท่านั่งท่านอน ใช้หมอนรองระหว่างเข่าเวลานอนตะแคง เลี่ยงการนั่งไขว่ห้างและยืนนาน การใช้ยาและการเลือกท่าบริหารต้องปรึกษาแพทย์ที่ดูแลการตั้งครรภ์ร่วมด้วยเสมอ และหากมีอาการชาหรืออ่อนแรงของขา ควรได้รับการตรวจโดยไม่รอ